لکنت زبان در نوجوانی نوعی اختلال در روانی گفتار است که با تکرار غیرارادی صداها یا هجاها، کشیده‌شدن بعضی صداها و گاهی توقف ناخواسته هنگام صحبت‌کردن شناخته می‌شود. این وضعیت معمولاً ادامه لکنتی است که از دوران کودکی آغاز شده، اما در موارد کمتر شایع ممکن است اختلال روانی گفتار در سنین بالاتر شروع شود. عوامل ژنتیکی و تفاوت‌های عصب‌شناختی در شکل‌گیری لکنت رشدی نقش دارند؛ درحالی‌که هیجان، استرس و فشار اجتماعی می‌توانند بر شدت یا تجربه آن تأثیر بگذارند، بدون اینکه الزاماً علت اصلی باشند. اگر لکنت باعث ناراحتی، محدودیت ارتباطی یا اجتناب از صحبت شود، مراجعه به گفتاردرمانگر برای ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.
نوجوانی دوره‌ای است که ارتباط با دوستان، ارائه در کلاس، پاسخ‌دادن به پرسش‌ها و بیان دیدگاه شخصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای نوجوانی که لکنت دارد، دشواری اصلی همیشه تعداد دفعات گیرکردن روی کلمات نیست؛ گاهی نگرانی از واکنش دیگران، پنهان‌کردن ناروانی یا ترس از صحبت‌کردن، تأثیر بیشتری بر زندگی روزمره دارد. شناخت علمی لکنت به خانواده کمک می‌کند میان واقعیت‌های پزشکی و توصیه‌های غیرمعتبر تفاوت قائل شود.
لکنت زبان در نوجوانی چیست و چه نشانه‌هایی دارد؟
لکنت یکی از اختلالات روانی گفتار است که جریان طبیعی صحبت‌کردن را به‌صورت غیرارادی مختل می‌کند. نوجوان معمولاً می‌داند چه می‌خواهد بگوید، اما ممکن است هنگام تولید صدا یا آغاز یک واژه با دشواری مواجه شود. این تجربه با فراموش‌کردن کلمات یا نداشتن اطلاعات کافی برای پاسخ‌دادن تفاوت دارد.
نشانه‌های لکنت در افراد مختلف یکسان نیستند. بعضی نوجوانان تکرارهای شنیداری بیشتری دارند و بعضی دیگر توقف‌هایی را تجربه می‌کنند که ممکن است برای شنونده به شکل سکوت کوتاه ظاهر شود. همچنین امکان دارد نوجوان در موقعیت‌های مختلف، الگوهای متفاوتی از ناروانی نشان دهد.
تفاوت تکرار کلمات، کشیده‌گویی و قفل‌شدن گفتار چیست؟
تکرار ممکن است به شکل چندبار بیان‌شدن یک صدا یا هجا ظاهر شود. کشیده‌گویی زمانی رخ می‌دهد که تولید یک صدا بیش از حالت معمول ادامه پیدا کند. قفل‌شدن گفتار یا انسداد نیز به توقف غیرارادی جریان گفتار گفته می‌شود؛ حالتی که فرد قصد صحبت دارد، اما صدا یا واژه به‌راحتی تولید نمی‌شود.
گاهی رفتارهای دیگری مانند فشار لب‌ها، انقباض فک، پلک‌زدن یا حرکت اضافی سر نیز دیده می‌شود. بااین‌حال، هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و ارزیابی باید توسط گفتاردرمانگر انجام شود.
علت لکنت زبان در نوجوانان چیست؟
علت دقیق لکنت رشدی هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که شکل‌گیری آن حاصل تعامل عوامل مختلف، از جمله زمینه ژنتیکی و تفاوت‌هایی در شبکه‌های عصبی مرتبط با تولید و هماهنگی گفتار است.
در لکنت رشدی، هماهنگی فرایندهای پیچیده‌ای مانند برنامه‌ریزی حرکات گفتاری، تولید صدا و زمان‌بندی بیان ممکن است با الگوهای متفاوتی همراه باشد. البته مشاهده تفاوت‌های عصب‌شناختی به معنای وجود آسیب مغزی در همه افراد دارای لکنت نیست.
مؤسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD) درباره ماهیت چندعاملی لکنت توضیح می‌دهد:
Most scientists and clinicians believe that developmental stuttering stems from complex interactions of multiple factors.
ترجمه فارسی: بیشتر پژوهشگران و متخصصان بالینی معتقدند لکنت رشدی از تعامل پیچیده عوامل متعدد ناشی می‌شود.
منبع: مؤسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD).
این توضیح نشان می‌دهد که نسبت‌دادن لکنت به یک علت ساده، مانند ترسیدن در کودکی، خجالتی‌بودن یا اشتباه والدین، با درک علمی امروز از این اختلال سازگار نیست.
آیا لکنت زبان نوجوانان ارثی است؟
عوامل ژنتیکی در برخی موارد لکنت نقش دارند و این اختلال ممکن است در چند عضو یک خانواده مشاهده شود. بااین‌حال، داشتن سابقه خانوادگی به معنای آن نیست که هر نوجوان الزاماً لکنت خواهد داشت یا شدت آن از پیش قابل پیش‌بینی است.
برعکس، نداشتن سابقه شناخته‌شده خانوادگی نیز احتمال لکنت را رد نمی‌کند. متخصص هنگام بررسی وضعیت نوجوان ممکن است درباره سابقه مشکلات روانی گفتار در بستگان سؤال کند، اما این اطلاعات تنها یکی از بخش‌های ارزیابی است.
آیا استرس و اضطراب باعث لکنت زبان در نوجوانی می‌شود؟
استرس و اضطراب معمولاً علت اصلی لکنت رشدی محسوب نمی‌شوند، اما می‌توانند بر شدت ناروانی یا تجربه ذهنی نوجوان هنگام صحبت تأثیر بگذارند. برای مثال، فرد ممکن است هنگام پاسخ‌دادن در جمع احساس فشار بیشتری داشته باشد و در همان موقعیت، لکنت آشکارتری نشان دهد.
رابطه لکنت و اضطراب می‌تواند پیچیده و دوسویه باشد. تجربه مکرر واکنش‌های منفی دیگران ممکن است نگرانی درباره صحبت‌کردن را افزایش دهد. در مقابل، افزایش نگرانی نیز می‌تواند بعضی موقعیت‌های گفتاری را دشوارتر کند.
چرا لکنت نوجوان هنگام عصبانیت یا هیجان بیشتر می‌شود؟
هیجان شدید ممکن است با تغییر توجه، افزایش برانگیختگی بدنی و تغییر سرعت گفتار همراه باشد. بعضی نوجوانان در چنین شرایطی ناروانی بیشتری تجربه می‌کنند؛ درحالی‌که برای برخی دیگر تفاوت قابل توجهی ایجاد نمی‌شود.
باید توجه داشت که افزایش لکنت هنگام هیجان، نشانه ضعف شخصیت یا ناتوانی در کنترل احساسات نیست. توصیه مکرر به نوجوان برای آرام‌شدن نیز لزوماً لکنت را کاهش نمی‌دهد و حتی ممکن است فشار بیشتری بر او وارد کند.
چرا لکنت در تماس تلفنی و صحبت در کلاس بیشتر می‌شود؟
موقعیت‌های ارتباطی از نظر میزان پیش‌بینی‌پذیری، فشار زمانی و حضور شنوندگان متفاوت‌اند. در تماس تلفنی، نوجوان ممکن است نشانه‌های غیرکلامی طرف مقابل را نبیند؛ در کلاس نیز احتمال دارد نگران واکنش هم‌کلاسی‌ها باشد.
این عوامل می‌توانند تجربه گفتار را دشوارتر کنند، اما شدت لکنت در تمام موقعیت‌ها ثابت نیست. ارزیابی تخصصی باید علاوه بر نشانه‌های شنیداری، احساس نوجوان و میزان مشارکت او در فعالیت‌های روزانه را نیز بررسی کند.
آیا لکنت زبان در نوجوانی نشانه اضطراب شدید یا مشکل روانی است؟
خیر. لکنت رشدی را نباید به‌صورت خودکار نشانه اختلال روان‌پزشکی، اضطراب شدید یا آسیب عاطفی دانست. نوجوان دارای لکنت ممکن است از نظر سلامت روان وضعیت مناسبی داشته باشد و در مقابل، بعضی نوجوانان نیز مشکلات روان‌شناختی همراه را تجربه کنند.
اگر نوجوان به دلیل نگرانی از لکنت از فعالیت‌های اجتماعی کناره‌گیری می‌کند، ارزیابی سلامت روان می‌تواند در کنار گفتاردرمانی مفید باشد. روان‌شناس یا روانپزشک بر اساس شرایط فرد مشخص می‌کند آیا بررسی و مداخله تکمیلی لازم است یا خیر.
باورهای غلط درباره لکنت زبان در نوجوانان کدام‌اند؟
باورهای نادرست درباره لکنت می‌توانند باعث تأخیر در مراجعه تخصصی و افزایش فشار بر نوجوان شوند. بعضی از این باورها از تجربه‌های شخصی یا توصیه‌های غیرعلمی شکل گرفته‌اند و ممکن است سال‌ها در خانواده‌ها تکرار شوند.
در جدول زیر، چند برداشت رایج با توضیح علمی و مسئولانه مقایسه شده است.
| باور رایج | واقعیت علمی | برخورد مناسب |
|---|---|---|
| لکنت فقط از ترس و اضطراب ایجاد می‌شود. | لکنت رشدی اختلالی چندعاملی است و استرس می‌تواند بر تجربه آن تأثیر بگذارد. | پرهیز از نسبت‌دادن لکنت به یک علت روانی ساده |
| افراد دارای لکنت هوش کمتری دارند. | لکنت به‌خودی‌خود نشان‌دهنده توانایی شناختی یا هوش فرد نیست. | توجه به محتوای صحبت و توانایی‌های واقعی نوجوان |
| اگر نوجوان بیشتر تلاش کند، لکنت برطرف می‌شود. | لکنت کاملاً تحت کنترل ارادی فرد نیست. | پرهیز از فشار برای صحبت‌کردن بی‌نقص |
| نفس عمیق همیشه لکنت را درمان می‌کند. | تنفس به‌تنهایی درمان اختصاصی و قطعی لکنت نیست. | اجرای تمرین فقط بر اساس توصیه متخصص |
| درمان در نوجوانی دیگر فایده ندارد. | مداخله تخصصی می‌تواند در سنین مختلف برای اهداف ارتباطی مفید باشد. | ارزیابی نیازها و تعیین اهداف واقع‌بینانه |
| هر نوجوان دارای لکنت به آزمایش مغز نیاز دارد. | لکنت رشدی معمولاً با ارزیابی بالینی گفتار بررسی می‌شود. | انجام بررسی‌های پزشکی تکمیلی فقط در صورت اندیکاسیون |
آیا لکنت زبان در سن بلوغ خودبه‌خود خوب می‌شود؟
پیش‌بینی مسیر لکنت برای هر فرد دشوار است. بخشی از کودکانی که لکنت رشدی را تجربه می‌کنند، در طول رشد بهبود پیدا می‌کنند؛ اما لکنتی که تا دوره نوجوانی ادامه یافته است، ممکن است پایدار بماند.
بلوغ به‌خودی‌خود یک روش درمانی نیست و نمی‌توان اطمینان داد که لکنت با رسیدن به سن خاصی از بین خواهد رفت. از سوی دیگر، ادامه لکنت در نوجوانی نیز به معنای بی‌فایده‌بودن گفتاردرمانی نیست.
در این سن، اهداف درمان ممکن است شامل مدیریت دشواری‌های گفتاری، کاهش اجتناب از موقعیت‌های ارتباطی و افزایش آزادی نوجوان برای بیان افکار و احساسات باشد.
تفاوت لکنت رشدی با لکنتی که ناگهانی شروع می‌شود چیست؟
لکنت رشدی معمولاً در سال‌های اولیه رشد گفتار و زبان آغاز می‌شود. در مقابل، شروع ناگهانی ناروانی جدید در نوجوانی یا بزرگسالی می‌تواند نیازمند بررسی‌های متفاوتی باشد، به‌ویژه اگر پیش از آن سابقه لکنت وجود نداشته است.
برخی اختلالات روانی گفتار ممکن است در ارتباط با شرایط عصبی یا پزشکی خاص ظاهر شوند. البته تعیین علت از روی زمان شروع به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و بررسی شرح‌حال و معاینه ضروری است.
چه نشانه‌هایی همراه لکنت نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند؟
اگر تغییر ناگهانی گفتار همراه با ضعف یک سمت بدن، افتادگی صورت، اختلال تعادل، اختلال هوشیاری، سردرد ناگهانی و شدید یا مشکل جدید در درک و بیان زبان باشد، باید فوراً از خدمات اورژانس پزشکی کمک گرفت.
چنین نشانه‌هایی ممکن است بیانگر وضعیت پزشکی مهمی باشند و نباید به اضطراب یا لکنت معمول نسبت داده شوند. در موارد بدون علائم اورژانسی نیز شروع جدید یا غیرمعمول ناروانی باید توسط متخصص مربوطه بررسی شود.
درمان لکنت زبان در نوجوانان چگونه انجام می‌شود؟
درمان لکنت بر اساس ارزیابی فردی و توسط گفتاردرمانگر برنامه‌ریزی می‌شود. متخصص ممکن است ویژگی‌های ناروانی، میزان تلاش بدنی، نگرانی نوجوان درباره صحبت‌کردن و تأثیر لکنت بر فعالیت‌های اجتماعی را بررسی کند.
رویکردهای گفتاردرمانی می‌توانند بر تغییر الگوهای گفتاری، مدیریت لحظات لکنت، افزایش آگاهی از رفتارهای ارتباطی و کاهش واکنش‌های منفی نسبت به ناروانی تمرکز داشته باشند. انتخاب روش باید متناسب با نیاز نوجوان باشد.
سرویس سلامت ملی بریتانیا در توضیح درمان لکنت بیان می‌کند:
Therapy with older children and adults will often take account of both the speaking behaviours and the social, emotional and psychological aspects of stammering.
ترجمه فارسی: درمان کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان اغلب هم رفتارهای گفتاری و هم جنبه‌های اجتماعی، عاطفی و روان‌شناختی لکنت را در نظر می‌گیرد.
منبع: سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، راهنمای درمان لکنت.
بنابراین برنامه درمانی مناسب فقط به کاهش تعداد تکرارها محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند بر احساس امنیت ارتباطی و مشارکت نوجوان در موقعیت‌های واقعی نیز تمرکز داشته باشد.
آیا تمرین مقابل آینه برای لکنت نوجوانان مؤثر است؟
تمرین مقابل آینه ممکن است در شرایط مشخص به نوجوان کمک کند حرکات ظاهری صورت، وضعیت لب‌ها و فک یا برخی نشانه‌های تنش را هنگام گفتار مشاهده کند. بااین‌حال، شواهد کافی برای معرفی این فعالیت به‌عنوان درمان مستقل لکنت وجود ندارد.
برای آشنایی عمومی با موضوع درمان لکنت نوجوانان با تمرین آینه می‌توان محتوای آموزشی مرتبط را مشاهده کرد؛ اما اجرای تمرین‌ها باید با اهداف تعیین‌شده توسط گفتاردرمانگر هماهنگ باشد.
برای بعضی نوجوانان، توجه زیاد به چهره و حرکات گفتاری ممکن است باعث افزایش خودنظارتی و نگرانی شود. به همین دلیل، مناسب‌بودن تمرین باید به‌صورت فردی بررسی شود و نباید از نوجوان انتظار داشت با نگاه‌کردن در آینه، تمام مکث‌های خود را کنترل کند.
نقش روان‌شناسی و درمان شناختی‌رفتاری در لکنت نوجوانان چیست؟
اگر لکنت با اضطراب اجتماعی، ترس از صحبت‌کردن یا افکار منفی درباره توانایی ارتباطی همراه باشد، مداخلات روان‌شناختی می‌توانند بخشی از برنامه مراقبت باشند. درمان شناختی‌رفتاری ممکن است به نوجوان کمک کند افکار ناکارآمد و رفتارهای اجتنابی مرتبط با موقعیت‌های گفتاری را بررسی کند.
مواجهه تدریجی با موقعیت‌های ارتباطی نیز در موارد مناسب و با هدایت متخصص می‌تواند برای کاهش اجتناب ناشی از اضطراب به کار رود. این رویکردها درمان مستقیم و قطعی لکنت محسوب نمی‌شوند؛ بلکه بیشتر بر مشکلات روان‌شناختی همراه تمرکز دارند.
همکاری گفتاردرمانگر با روان‌شناس یا روانپزشک، در صورت نیاز، امکان توجه هم‌زمان به جنبه‌های گفتاری و سلامت روان نوجوان را فراهم می‌کند.
چگونه با نوجوانی که لکنت زبان دارد رفتار کنیم؟
برخورد خانواده، دوستان و معلمان می‌تواند بر احساس امنیت ارتباطی نوجوان تأثیر بگذارد. هدف حمایت، حذف فوری ناروانی نیست؛ بلکه ایجاد فضایی است که نوجوان بتواند بدون ترس از تحقیر یا عجله، منظور خود را بیان کند.
رفتارهای زیر می‌توانند در ارتباط روزمره مفید باشند:
- به نوجوان فرصت کافی برای کامل‌کردن صحبت‌هایش بدهید.
- بدون درخواست او، جمله‌ها و کلماتش را کامل نکنید.
- توجه خود را بر مفهوم پیام بگذارید، نه تعداد مکث‌ها.
- از تذکرهای مکرر مانند «آرام‌تر حرف بزن» یا «دوباره بگو» خودداری کنید.
- درباره تجربه لکنت از خود نوجوان سؤال کنید و به ترجیحاتش احترام بگذارید.
- در صورت مشاهده تمسخر یا قلدری در مدرسه، موضوع را با مسئولان مربوطه پیگیری کنید.
- تمرین‌های خانگی را فقط در صورت توصیه گفتاردرمانگر و با مشارکت نوجوان انجام دهید.
نوجوانان نیاز دارند در تصمیم‌گیری درباره شیوه دریافت حمایت نقش داشته باشند. برخی دوست دارند اطرافیان درباره لکنت آن‌ها آگاهی بیشتری داشته باشند و برخی ترجیح می‌دهند درباره این موضوع در محیط خصوصی گفت‌وگو کنند.
لکنت زبان در مدرسه چه تأثیری بر نوجوان دارد؟
مدرسه یکی از مهم‌ترین محیط‌های ارتباطی دوران نوجوانی است. ارائه شفاهی، پرسیدن سؤال، شرکت در بحث‌های گروهی و صحبت با معلمان می‌تواند برای نوجوان دارای لکنت تجربه‌های متفاوتی ایجاد کند.
بعضی نوجوانان با وجود لکنت، مشارکت فعالی دارند؛ اما بعضی دیگر ممکن است برای جلوگیری از ناروانی، از پاسخ‌دادن صرف‌نظر کنند یا حتی موضوع مورد نظر خود را تغییر دهند. چنین رفتارهایی لزوماً به معنای نداشتن دانش یا علاقه نیست.
معلمان می‌توانند با فراهم‌کردن زمان پاسخ‌گویی مناسب، پیشگیری از تمسخر و گفت‌وگو درباره نیازهای فردی، محیط آموزشی حمایتگر ایجاد کنند. هرگونه سازگاری آموزشی بهتر است با مشارکت خود نوجوان و بدون محروم‌کردن او از فرصت‌های ارتباطی انجام شود.
چه زمانی برای لکنت زبان نوجوان به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟
اگر لکنت در دوره نوجوانی ادامه دارد، مراجعه به گفتاردرمانگر می‌تواند به روشن‌شدن ویژگی‌های گفتار و نیازهای درمانی کمک کند. حتی زمانی که ناروانی ظاهراً خفیف است، نگرانی نوجوان درباره صحبت‌کردن یا اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی می‌تواند دلیل مناسبی برای دریافت ارزیابی باشد.
به‌ویژه در صورت وجود تنش بدنی قابل توجه هنگام صحبت، محدودیت در مشارکت کلاسی، ناراحتی روانی شدید یا کاهش محسوس فعالیت‌های ارتباطی، پیگیری حرفه‌ای اهمیت دارد.
گفتاردرمانگر بر اساس ارزیابی مشخص می‌کند چه نوع مداخله‌ای مناسب است و آیا همکاری با روان‌شناس، روانپزشک، شنوایی‌شناس یا پزشک دیگری ضرورت دارد. هیچ برنامه درمانی واحدی برای تمام نوجوانان قابل توصیه نیست.
پرسش‌های متداول درباره لکنت زبان در نوجوانی
آیا لکنت زبان در ۱۴ یا ۱۶ سالگی درمان می‌شود؟
در نوجوانی نیز می‌توان از گفتاردرمانی برای رسیدگی به لکنت و مشکلات ارتباطی مرتبط استفاده کرد. نتیجه مداخله در افراد متفاوت است و نمی‌توان رفع کامل لکنت یا زمان مشخصی برای بهبود تضمین کرد. هدف درمان باید بر اساس ارزیابی و نیاز فرد تعیین شود.
آیا خجالتی‌بودن علت لکنت زبان در نوجوانان است؟
خیر. خجالتی‌بودن علت شناخته‌شده لکنت رشدی نیست. بعضی نوجوانان ممکن است به دلیل تجربه‌های دشوار ارتباطی، در موقعیت‌های اجتماعی محتاط‌تر شوند؛ اما این موضوع با علت ایجاد لکنت تفاوت دارد.
آیا لکنت نوجوان هنگام صحبت با دوستان کمتر می‌شود؟
ممکن است. شدت لکنت می‌تواند با توجه به موقعیت، احساس راحتی و نوع فعالیت گفتاری تغییر کند. بااین‌حال، برای همه نوجوانان الگوی یکسانی وجود ندارد و کم‌شدن لکنت در یک محیط به معنای ارادی‌بودن آن نیست.
آیا تمرین تنفس می‌تواند لکنت زبان را برطرف کند؟
تمرین‌های تنفسی یا آرام‌سازی ممکن است در بعضی برنامه‌های تخصصی برای اهداف مشخص استفاده شوند، اما به‌تنهایی درمان اثبات‌شده و قطعی لکنت نیستند. انتخاب آن‌ها باید متناسب با شرایط فرد و نظر متخصص باشد.
آیا لکنت نوجوان نشانه مشکل هوشی یا ضعف یادگیری است؟
خیر. لکنت به‌خودی‌خود نشانه کاهش هوش یا توانایی یادگیری نیست. اگر نوجوان علاوه بر لکنت، دشواری‌های مستقل تحصیلی یا زبانی داشته باشد، این موارد باید جداگانه و توسط متخصص مربوطه بررسی شوند.
آیا شروع ناگهانی لکنت در نوجوانی طبیعی است؟
شروع جدید و ناگهانی ناروانی گفتار نیازمند توجه پزشکی است؛ زیرا ممکن است الگوی متفاوتی با لکنت رشدی داشته باشد. اگر این تغییر با نشانه‌های عصبی جدید همراه شود، ارزیابی فوری پزشکی ضرورت دارد.
جمع‌بندی؛ شناخت علت لکنت نوجوانان و انتخاب مسیر درست درمان
لکنت زبان در نوجوانی اختلالی چندبعدی در روانی گفتار است که می‌تواند بر ارتباطات روزمره، تجربه‌های مدرسه و روابط اجتماعی تأثیر بگذارد. عوامل ژنتیکی و عصب‌شناختی در ایجاد لکنت رشدی نقش دارند، درحالی‌که استرس و هیجان ممکن است شدت یا تجربه ناروانی را تغییر دهند. بنابراین، نسبت‌دادن لکنت به ترس، خجالت یا ضعف اراده، برداشت علمی درستی نیست.
رسیدگی مناسب با شناخت نشانه‌ها و ارزیابی گفتاردرمانی آغاز می‌شود. در صورت وجود مشکلات روان‌شناختی همراه، همکاری با متخصص سلامت روان می‌تواند مفید باشد. تمرین‌های خانگی نیز باید مکمل برنامه تخصصی باشند، نه جایگزین آن.
مهم‌تر از تلاش برای حذف هر مکث، فراهم‌کردن شرایطی است که نوجوان بتواند با احساس امنیت بیشتری صحبت کند، در فعالیت‌های آموزشی و اجتماعی مشارکت داشته باشد و در تصمیم‌های مربوط به درمان خود نقش فعال ایفا کند. در موارد شدید، ناروانی غیرمعمول یا نشانه‌های پزشکی هشداردهنده، مراجعه به متخصص ضروری است.
